พระพุทธรูปในประเทศไทย มีมาตั้งแต่ยุคพุทธกาล

พระพุทธรูปในประเทศไทย มีมาตั้งแต่ยุคพุทธกาล
อ้างอิงจากหนังสือ “ตีลังกา สืบหาชมพูทวีป” หน้า ๔๗๗-๔๘๐

ประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้านมีพระพุทธรูปมาตั้งแต่สมัยพระพุทธเจ้ามีพระชนม์ชีพอยู่และสร้างกันต่อเนื่องมาจนปัจจุบัน

ส่วนอินเดียและประเทศเพื่อนบ้านของอินเดียเริ่มมีการสร้างพระพุทธรูปเริ่มตั้งแต่สมัยคันธาระ หรือประมาณราวปีพ.ศ. ๓๗๐ เท่านั้นเอง

อย่างที่กล่าวกันโดยทั่วไปว่าพระพุทธรูปมีครั้งแรกในสมัยคันธาระ หมายถึง การพูดถึงประเทศอินเดีย ว่าประเทศอินเดียเริ่มมีการสร้างพระพุทธรูปครั้งแรกสมัยคันธาระ ไม่ได้กล่าวถึงการสร้างพระพุทธรูปในประเทศไทยแต่อย่างใด พระพุทธรูปคันธราธ มีความสวยงาม ศิลปะกรีก หลังจากที่พระเจ้าอโสกไปเผยแผ่ศาสนาสายที่ไปคันธาระกัสมิร์ ก็ไปเจอกับกองทัพกรีกและในที่สุดชาวกรีกในดินแดนดังกล่าวก็หันมานับถือพระพุทธศาสนา หลังจากนั้นมีการการสร้างพระพุทธรูปขึ้นมาศิลปะกรีก ที่เรียกกันว่า “พระพุทธรูปแบบคันธราธ”


พระพุทธรูปในประเทศไทยมีมากมายมหาศาล คนไทยสร้างพระพุทธรูปทุกยุคทุกสมัย แม้กระทั่งปัจจุบันเรียกว่าจะมีการสร้างพระพุทธรูปกันแทบทุกวัน ตำนานการสร้างพระพุทธรูปในประเทศไทยก็มีมาตั้งแต่สมัยที่พระพุทธเจ้ายังมีพระชนม์ชีพอยู่ และที่มีบันทึกไว้ในพระไตรปิฎกที่มีบันทึกไว้ในพระไตรปิฎก คือ ที่พระเจ้าปเสนทิโกศลสร้าง “พระพุทธรูปไม้แก่นจันทร์” จำลองพระพุทธองค์ เมื่อพรรษาที่ ๗ ขณะที่พระพุทธองค์ไปโปรดพุทธมารดาที่ดาวดึงส์

พระพุทธรูปที่มีบันทึกไว้ในประเทศไทย เช่น “พระพุทธรูปที่ถ้ำฤๅษีเขางู” จังหวัดราชบุรี ก็มีการบันทึกไว้ ว่าสร้างเมื่อพุทธพัสสา ๔๔ เมื่อพระปุณณะนิมนต์พระพุทธองค์เสด็จมา ณ ถ้ำฤๅษีเขางูจังหวัดราชบุรี (พุทธพัสสาที่ ๔๔ หรือเมื่อพระองค์มีพระชนมายุ ๗๙ พรรษา)

หรือตำนานทางเหนือก็มีตำนานการสร้างพระพุทธรูปไว้สมัยที่พระพุทธองค์ยังมีพระชนม์ชีพอยู่ เช่น “พระเจ้านั่งดิน” จังหวัดพะเยา เป็นต้น

 

นอกจากนี้ยังมีประวัติพระพุทธรูปในภาคกลาง เช่น “พระนอนจักรสีห์” จังหวัดสิงห์บุรี ประวัติพระนอนจักรสีห์ ซึ่งพระเจ้าสีหพาหุพระราชบิดาของพระเจ้าวิชัยปฐมกษัตริย์ลังกา ได้สร้างขึ้นเพื่อล้างบาปที่ได้ฆ่าพ่อ (พระเจ้าวิชัยสร้างเมืองลังกาและเป็นปฐมกษัตริย์เมืองลังกา วันที่พระพุทธเจ้าปรินิพพาน) แสดงว่าพระนอนจักรสีห์ได้สร้างก่อนพระพุทธเจ้านิพพาน

ไทยเรามีอารยะธรรมสืบทอดกันมาอย่างยาวนาน บรรพบุรุษเราได้สร้างและมีการบันทึกมาจนชั่วลูกชั่วหลาน แต่พวกเราอาจคิดว่าไปว่าเป็นเรื่องที่แต่งขึ้นมาเท่านั้น

เราเคยได้ยินกันว่ามีการบันทึกเรื่องพระพุทธรูปสร้างครั้งแรกสมัยคันธาระ นั่นหมายถึงการสร้างพระพุทธรูปเริ่มมีครั้งแรกในอินเดีย เพราะก่อนหน้านี้ในประเทศอินเดียยังไม่เคยมีการสร้างพระพุทธรูปพระเจ้าอโสกได้ส่งสมณทูตจากชมพูทวีป (แผ่นดินไทย) ไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาลัทธิเถรวาทที่ อินเดีย อาฟกานิสถาน ปากีสถาน ฯลฯ เมื่อปีพ.ศ.๒๓๖ กว่าจะตั้งมั่นในคันธาระกัสมีร์ได้ก็ปีพ.ศ.๒๓๘ แล้ว ในเวลาต่อมากษัตริย์อินโด-กรีกได้มีความศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างแรง กล้า ทำให้เริ่มมีการสร้างพระพุทธรูปขึ้นมาเรียกว่า พระพุทธรูปคันธาระราวปีพ.ศ. ๓๗๐ เท่านั้นเอง

แต่ในประเทศไทยมีการสร้างพระพุทธรูปมาตั้งแต่พระพุทธเจ้าทรงมีพระชนม์ชีพอยู่ และสร้างกันต่อเนื่องเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน ในความเห็นของผู้เขียน ผู้เขียนสังเกตว่าถ้ำอชันตามีถ้ำที่เป็นแบบเถรวาท และมีพระพุทธรูปลักษณะคล้ายกับพระพุทธรูปไทย เช่น พระพุทธรูปที่ถ้ำฤๅษีเขางู (พุทธพัสสาที่ ๔๔ หรือเมื่อพระองค์มีพระชนมายุ ๗๙ พรรษา) หรือพระพุทธรูปศิลาขาวที่ พระปฐมเจดีย์ เป็นต้น เป็นไปได้ว่าขณะที่สมณทูต สายที่ไปที่อินเดียตะวันตก (ราชวงศ์สะตะวาหะนะ) ที่เป็นที่ตั้งของ ถ้ำอชันตา จะได้นำอาศิลปะพระพุทธรูปนี้ไปด้วย

นอกจากนี้ผู้เขียนยังสังเกตอีกว่า พระพุทธรูปทางเพชรบุรี ราชบุรี หรือบริเวณจังหวัดใกล้เคียง หน้าพระพักตร์จะค่อนข้างชราภาพ เมื่อเปรียบเทียบกับพระพุทธรูปทางภาคกลาง หรือ ภาคเหนือ หรือแม้กระทั่งภาคอีสาน