วันมาฆบูชา – วัดเวฬุวัน, เขาคิชกูฏ, ไพสาลี, กุสินารา

วันมาฆบูชา – วัดเวฬุวัน, เขาคิชกูฏ, ไพสาลี, กุสินารา

 

“วันมาฆบูชา” ตรงกับวันเพ็ญขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ หรือเดือน ๔ ในปีที่มีอธิกมาส [คือมีเดือน ๘ สองหน] ปีนี้ตรงกับ วันเสาร์ที่ ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓ มีความสำคัญ ดังนี้

ประการแรก หลังจากที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ๙ เดือน ได้มีพระอรหันต์ขีณาสพจำนวน ๑,๒๕๐ รูปมาประชุมพร้อมกันที่วัดพระเวฬุวัน (ปัจจุบัน คือ พุทธอุทยานหินเหิบ บ้านซับภูทอง ตำบลแหลมทอง อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ) โดยมิได้นัดหมาย พระพุทธองค์ทรงเห็นปรากฏการณ์พิเศษนี้ จึงทรงแสดง “โอวาทปาติโมกข์” แก่ที่ประชุมสงฆ์ คือ การไม่ทำบาปทั้งปวง, การทำความดีให้ถึงพร้อม, การทำจิตของตนให้บริสุทธิ์ผ่องใส เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในพุทธพรรษาที่หนึ่ง ขึ้นพุทธพรรษาที่สอง

วัดเวฬุวัน

– วัดเวฬุวัน (สวนป่าไผ่เหรือสวนตาลหนุ่มเป็นสถานที่ให้เหยื่อกับกระแต) เป็นวัดแห่งแรกในพระพุทธศาสนา เป็นอุทยานของพระเจ้าพิมพิสารตั้งอยู่นอกกรุงราชคฤห์ เป็นสถานที่พระพุทธเจ้าแสดง โอวาทปาฎิโมกข์ พระเจ้าพิมพิสารเคยรอดชีวิตจากงู เพราะคำเตือนของกระแต

– วัดเวฬุวัน  เป็นวัดแรกในพุทธศาสนาที่พระเจ้าพิมพิสารถวายราชอุทยานให้แก่พระพุทธองค์ สันนิษฐานว่า ปัจจุบันคือ พุทธอุทยานหินเหิบ บ้านซับภูทอง ตำบลแหลมทอง อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ

– วัดเวฬุวัน หรือ “พุทธอุทยานหินเหิบซับภูทอง” วัดเวฬุวัน จะเต็มไปด้วยป่าไผ่ ปัจจุบันนี้ยังมีป่าไผ่เต็มไปหมด และเป็นดงของงูจงอาง และบริเวณวัดในปัจจุบันมีกระแตเข้ามาขออาหารกินโดยรอบ

– พระพุทธเจ้าเมื่อประทับอยู่ที่วัดเวฬุวัน ทรงปรารภอชครเปรต ตรัสพระธรรมเทศนาขึ้นต้นด้วยบาทพระคาถา “อถ ปาปานิ กมฺมานิ” เป็นต้น แม้กระทั่งรูปภาพจากสมุด ภาพไตรภูมิพระร่วงบรรยายเขาคิชฌกูฏว่ามีเปรต

ประการที่สอง เช่นเดียวกัน เมื่อวันเพ็ญขึ้นสามค่ำ “พระสารีบุตร” หลังจากที่ได้ฟังพระธรรมเทศนา “เวทนาปริคคหสูตร” ขณะนั่งเบื้องหลังถวายงานพัดพระพุทธองค์อยู่ ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ หลังจากพระสารีบุตรอุปสมบทได้ ๑๕ วัน คือ ถ้ำสุกรขาตา (ถ้ำพระสารีบุตร) ปัจจุบันตั้งอยู่ ณ เชิงเขาคิชฌกูฏ เมืองราชคฤห์

เขาคิชกูฏ เป็นเทือกเขารูปนกแร้ง เหตุที่เป็นเช่นนี้ เพราะสมัยที่พระพุทธเจ้าเป็นพระโพธิสัตว์ กำเนิดเป็นพระยาแร้ง เรื่องราวเกิดขึ้นที่นี่ ปัจจุบันภูเขานี้ตั้งอยู่ที่ อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ
ฟังเรื่องราวของเขาคิชกูฏได้ ดังนี้

ประการที่สาม นอกจากนี้แล้ว ในวันดังกล่าวนี้ยังเป็นวันคล้ายวันที่พระผู้มีพระภาคเจ้า “ทรงปลงอายุสังขาร” เป็นครั้งสุดท้าย กล่าวคือ ในพรรษาที่ ๔๕ พรรษาสุดท้ายแห่งการดำเนินพุทธกิจ พระชนมายุ ๘๐ พรรษา ทรงประทับจำพรรษาอยู่ที่บ้านเวฬุวคาม แขวงเมืองไพสาลี แคว้นวัชชี (เมืองเก่าเวสาลี อำเภอภัยสาลี จังหวัดนครสวรรค์ ในปัจจุบัน) ในระหว่างพรรษานี้พระพุทธองค์ทรงประชวรอย่างหนัก มีอาการเจ็บปวดอย่างรุนแรง ครั้นถึงวันมาฆบูชา ขึ้น ๑๕ ค่ำ เพ็ญเดือน ๓ ปีจอ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปลงอายุสังขาร โดยตั้งพระทัยว่า “นับแต่นี้ต่อไปอีกสามเดือน วันเพ็ญในกลางเดือนหก (วิสาขะ) ปีจอ ตถาคตจักดับขันธปรินิพพานที่เมืองกุสินารา” สถานที่ปรินิพพานของปัจจุบันตั้งอยู่ที่วัดพระแท่นดงรัง จังหวัดกาญจนบุรี

การปลงอายุสังขาร คือ การกำหนดวันที่ดับขันธ์ของพระพุทธองค์ การปลงอายุสังขารนี้มีขึ้น ณ ร่มไม้แห่งหนึ่งในปาวาลเจดีย์ บ้านเวฬุวคาม แขวงเมืองไพสาลี (อำเภอภัยสาลี จังหวัดนครสวรรค์) ช่วงเวลากลางวัน หลังจากนั้นแผ่นดินก็ไหวใหญ่ขนพองสยองเกล้า
ถ้าต้องการดูการจำลองการเดินทางของพระพุทธเจ้าจากกรุงราชคฤห์ ไปเมืองเวสาลี ได้ดังนี้

อ้างอิงจากหนังสือ “ตีลังกา สืบหาชมพูทวีป”