จุดที่แบ่งพระบรมสารีริกธาตุ

เมื่อข่าวการเสด็จดับขันธปรินิพพานของพระพุทธองค์
และการถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ
กระทั่งพระพุทธสรีระกลายเป็นพระบรมสารีริกธาตุทราบกันโดยทั่วไปแล้ว
เหล่ากษัตริย์ในนครต่างๆ เมื่อทราบข่าวก็ปรารถนาจะได้พระบรมสารีริกธาตุ
จึงส่งสาสน์ ส่งคณะฑูตมาขอส่วนแบ่งพระบรมสารีริกธาตุไปสักการบูชา
เหล่ามัลลกษัตริย์ (แห่งเมืองกุสินารา) ตอบปฏิเสธแข็งขันไม่ยอมแบ่งให้
ด้วยเหตุผลว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานในเมืองของเรา”

ดังนั้น กษัตริย์ในพระนครต่างๆ เช่น
พระเจ้าอชาตศัตรู จอมกษัตริย์แคว้นมคธ และกษัตริย์เหล่าอื่นๆ
จึงยกกองทัพมาด้วยหวังว่าจะแย่งชิงพระบรมสารีริกธาตุ
เมื่อยกกองทัพมาถึงหน้าประตูเมือง
ทำท่าจะเกิดศึกสงครามแย่งชิงพระบรมสารีริกธาตุ
ครั้งนั้น พราหมณ์ผู้ใหญ่คนหนึ่ง คือ โทณพราหมณ์
หวั่นเกรงว่าจะเกิดสงครามใหญ่ จึงประกาศว่า
“พระผู้มีพระภาคเจ้าของเรา ทรงสรรเสริญขันติ สรรเสริญสามัคคีธรรม
การที่เราจะมาประหัตประหารเพราะแย่งชิงพระบรมสารีริกธาตุ
ของพระองค์ผู้ประเสริฐ ย่อมไม่สมควร
ดังนั้น ขอให้ท่านทั้งหลายจงยินดีในการที่จะแบ่งกันไปเป็น ๘ ส่วน
และนำไปบูชายังบ้านเมืองของท่านทั้งหลายเถิด”


วาทะของโทณพราหมณ์ มีดังนี้
สุณนฺตุ โภนฺโต มม เอก วากฺยํ อมฺหาก พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท
น หิ สาธุกํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส สรีรภาเค สย สมฺปหาโร
สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา สมฺโมทมานา กโรมฏฐภาเค
วิตฺถาริกา โหนฺตุ ทิสาสุ ถูปา พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา
คำแปลจากปฐมสมโพธิกถา มีดังนี้
“ท่านทั้งหลายจงสดับคำแห่งเราสักครู่หนึ่ง
ซึ่งพระบรมครูแห่งเราย่อมตรัสเทศนา
ซึ่งขันติธรรมว่าประเสริฐแล
ซึ่งมาเกิดยุทธประหารในที่พระสารีริกธาตุ
อันศาสดาปรินิพพานนี้ บ่มิดี บ่มิสมควร
ดูกรท่านทั้งหลาย จงอดกลั้นเสียซึ่งโทษ
จึงคิดประนีประนอมพร้อมหฤทัยยินดีด้วยกัน
เราจะแบ่งปันพระบรมธาตุออกเป็น ๘ ส่วน
ให้แก่บพิตรทั้งปวงตามควร องค์ละส่วนเสมอกัน
จะได้อัญเชิญไปก่อพระสถูปบรรจุไว้ทุกพระนคร
เป็นที่ให้ไหว้บูชาแห่งมหาคนในทิศทั้งหลายต่างๆ”



กษัตริย์ทั้งหลายจึงมีมติให้โทณพราหมณ์เป็นผู้แบ่ง
พระบรมสารีริกธาตุของพระผู้มีพระภาคออกเป็น ๘ ส่วนเท่ากัน
โทณพราหมณ์ได้แบ่งพระบรมสารีริกธาตุทั้ง ๑๖ ทะนาน
ให้แก่เจ้าเมืองทั้ง ๘ นำไปสักการบูชาที่บ้านเมืองของตนเท่าๆ กัน
แล้วแอบเอา “พระเขี้ยวแก้ว” (ทาฒธาตุ) ใส่มวยผม
พระอินทร์จึงอัญเชิญพระเขี้ยวแก้วไปประดิษฐานบนสวรรค์
ครั้งนั้น พระเจ้าแผ่นดินแห่งแคว้นมคธ
พระนามว่า อชาตศัตรู เวเทหิบุตร ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในนครราชคฤห์
พวกกษัตริย์ลิจฉวี เมืองเวสาลี ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองเวสาลี
พวกกษัตริย์ศากยะ เมืองกบิลพัสดุ์ ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองกบิลพัสดุ์
พวกกษัตริย์ถูลี (ฐลิยะ) เมืองอัลกัปปะ ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองอัลกัปปะ
พวกกษัตริย์โกลิยะ เมืองรามคาม ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองรามคาม
พราหมณ์ผู้ครองเมืองเวฏฐทีปกะ ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองเวฏฐทีปกะ
พวกเจ้ามัลละ เมืองปาวา ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองปาวา
พวกเจ้ามัลละ เมืองกุสินารา ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระสรีระพระผู้มีพระภาคในเมืองกุสินารา
โทณพราหมณ์ ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองตุมพะ (ทะนานทองตวงพระบรมสารีริกธาตุ)
พวกกษัตริย์โมริยะ เมืองปิปผลิวัน ก็ได้กระทำพระสถูป
และการฉลองพระอังคารพระผู้มีพระภาคในเมืองปิปผลิวัน
พระสถูปบรรจุพระสรีระมีแปดแห่ง
รวมกับพระสถูปบรรจุตุมพะเป็นเก้าแห่ง
และรวมกับพระสถูปบรรจุพระอังคารเป็นสิบแห่ง
พระสรีระของพระพุทธเจ้ามีแปดทะนาน เจ็ดทะนานบูชากันอยู่ในชมพูทวีป
ส่วนพระสรีระอีกทะนานหนึ่งพวกนาคราชบูชากันอยู่ในรามคาม
พระเขี้ยวองค์หนึ่งเทวดาชาวไตรทิพย์บูชาแล้ว
ส่วนอีกองค์หนึ่งบูชากันอยู่ในคันธารบุรี
อีกองค์หนึ่งบูชากันอยู่ในแคว้นของพระเจ้ากาลิงคะ
อีกองค์หนึ่งนาคราชบูชากันอยู่
พระทนต์ ๔๐ องค์บริบูรณ์
พระเกศาและพระโลมาทั้งหมด พวกเทวดานำไปองค์ละองค์ๆ
โดยนำต่อๆ กันไปในจักรวาล ดังนี้แล

สัมมาสัมพุทธเจดีย์ หมายถึงเจดีย์ซึ่งเกี่ยวเนื่องด้วยองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านกล่าวไว้ว่ามี ๔ ประเภท ได้แก่ ๑.ธาตุเจดีย์ ๒.บริโภคเจดีย์ ๓.ธรรมเจดีย์ ๔.อุทเทลิกเจดีย์ โดยมีเกณฑ์การจัดประเภทแห่งเจดีย์ ดังต่อไปนี้
………. ๑.พระสถูปที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ (กระดูก) จัดเป็นธาตุเจดีย์
………. ๒.พระสถูปที่บรรจุตุมพะ (ทะนานทอง) ที่ตวงพระบรมธาตุ, พระสถูปที่บรรจุอังคาร (เถ้า)สังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่ง, บริขารทั้งหมดของพระองค์, ตลอดถึงเตียง ตั่ง เสนาสนะกุฎี วิหาร ที่พระพุทธองค์เคยประทับ จัดเป็น บริโภคเจดีย์
………. ๓.พระสถูปที่บรรจุคัมภีร์ใบลาน หรือหนังสือ และสิ่งต่าง ๆ ที่จารึกพระพุทธวจนะ คือพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธองค์ จัดเป็น ธรรมเจดีย์
………. ๔.เจดีย์ที่สร้างประดิษฐานปูชนียวัตถุ เพื่อเป็นเครื่องเตียนใจให้ระลึกถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะบรรจุพระพุทธรูปหรือพระพุทธปฏิมาก็ตาม ดังนี้ จัดเป็น อุทเทสิกเจดีย์, และพระพุทธรูป ก็สงเคราะห์เข้าใน อุทเทสิกเจดีย์ นี้ด้วย